مونجارو و افسردگی؛ آیا این داروی لاغری سیستم پاداش مغز را تغییر می‌دهد؟

• دسته بندی: اطلاعات دارویی / دانستنی های پزشکی

هیچ مطالعه‌ای تاکنون ثابت نکرده است که مونجارو کاملا باعث افسردگی می‌شود؛ اما گزارش‌های بیماران و چندین پژوهش جدید نشان می‌دهد که در گروهی از افراد، تغییرات در دوپامین، محور روده-مغز، سیستم پاداش مغز، کاهش شدید اشتها، افت دریافت کالری و تغییر رفتارهای لذت‌بخش می‌تواند احساساتی مانند غمگینی، بی‌انگیزگی یا حتی بی‌لذتی (Anhedonia) ایجاد کند. به همین دلیل، دانشمندان در حال بررسی این موضوع هستند که آیا این تغییرات یک عارضه واقعی دارو هستند یا نتیجه کاهش وزن سریع، تغییر سبک زندگی و شرایط زمینه‌ای فرد.

مونجارو و افسردگی؛ آیا این داروی لاغری سیستم پاداش مغز را تغییر می‌دهد؟

مهم‌ترین خواص داروی مونجارو

قبل از بررسی ارتباط مونجارو و افسردگی، بهتر است بدانیم چرا این دارو در سراسر جهان محبوب شده است. مونجارو با نام علمی Tirzepatide یک آگونیست دوگانه گیرنده‌های GIP و GLP-1 است که علاوه بر کنترل قند خون، در کاهش وزن نیز عملکرد چشمگیری دارد.

• کمک به کنترل قند خون
• کاهش اشتهای مداوم
• افزایش احساس سیری
• بهبود حساسیت سلول‌ها به انسولین
• کاهش وزن قابل‌توجه در بسیاری از بیماران
• کاهش احتمال پیشرفت عوارض دیابت نوع دو
• بهبود برخی شاخص‌های متابولیک مانند تری‌گلیسرید و فشار خون در افراد مستعد

با وجود این مزایا، تأثیر مونجارو تنها به پانکراس یا دستگاه گوارش محدود نمی‌شود. گیرنده‌های GLP-1 در بخش‌های مختلف مغز، از جمله نواحی مرتبط با تنظیم اشتها، احساس لذت، تصمیم‌گیری، حافظه و انگیزه نیز وجود دارند. به همین دلیل، دانشمندان در سال‌های اخیر توجه ویژه‌ای به اثرات عصبی این دارو نشان داده‌اند.

در واقع، هنگامی که فرد مصرف مونجارو را آغاز می‌کند، تنها مقدار غذایی که می‌خورد تغییر نمی‌کند؛ بلکه شیوه پاسخ مغز به غذا، پاداش، هوس‌های غذایی و حتی برخی رفتارهای وابسته به دوپامین نیز ممکن است دستخوش تغییر شود.

برای بسیاری از افراد، این تغییرات کاملاً مثبت هستند و به کنترل اشتهای هیجانی کمک می‌کنند. اما در گروه کوچکی از بیماران، همین تغییرات می‌توانند با احساس کاهش انگیزه، بی‌تفاوتی یا افت خلق همراه شوند.

چرا بعضی افراد بعد از مصرف مونجارو افسردگی را هم‌زمان تجربه می‌کنند؟

خیر، تاکنون هیچ پژوهش معتبری ثابت نکرده است که مونجارو و افسردگی رابطه علت و معلولی مستقیم دارند. اما شواهد علمی نشان می‌دهد که این دارو می‌تواند در برخی افراد، از طریق تغییر عملکرد سیستم پاداش مغز، کاهش دریافت کالری، تغییر ترشح دوپامین و تغییر ارتباط میان روده و مغز، احساساتی مانند بی‌انگیزگی، کاهش لذت از فعالیت‌های روزمره یا افت خلق ایجاد کند. این تغییرات در همه مصرف‌کنندگان دیده نمی‌شوند.

سال‌ها تصور می‌شد که داروهای کاهش وزن فقط روی معده و پانکراس اثر می‌گذارند، اما امروز دانشمندان می‌دانند که این نگاه کامل نیست. گیرنده‌های GLP-1 تنها در دستگاه گوارش وجود ندارند؛ بلکه در بخش‌های مهمی از مغز نیز حضور دارند؛ بخش‌هایی که مسئول تصمیم‌گیری، احساس رضایت، انگیزه، کنترل پاداش و رفتارهای وابسته به غذا هستند.

وقتی فرد غذایی شیرین یا پرچرب مصرف می‌کند، مغز مقدار مشخصی دوپامین آزاد می‌کند. این ماده شیمیایی باعث ایجاد حس رضایت می‌شود و مغز آن تجربه را به‌عنوان یک رفتار لذت‌بخش ثبت می‌کند. برای خرید کپسول ومیناویت کلیک کنید.

به جای آنکه مغز با دیدن غذا همان میزان هیجان گذشته را تجربه کند، پاسخ مراکز پاداش کاهش پیدا می‌کند. به همین دلیل بسیاری از افراد می‌گویند:

• سریع سیر می‌شوم.
• دیگر هوس شیرینی ندارم.
• غذا مثل قبل برایم جذاب نیست.
• میل به ریزه‌خواری از بین رفته است.

این  همان اثری است که پزشکان برای درمان چاقی انتظار دارند. با این حال، در گروه کوچکی از بیماران اتفاق دیگری نیز رخ می‌دهد. اگر فرد سال‌ها برای کاهش استرس، فرار از اضطراب یا دریافت حس خوب به غذا وابسته بوده باشد، حذف ناگهانی این منبع لذت ممکن است مغز را برای مدتی دچار سردرگمی کند. در چنین شرایطی بعضی افراد احساس می‌کنند:

• انگیزه کمتری دارند.
• کمتر هیجان‌زده می‌شوند.
• انرژی روانی آن‌ها کاهش پیدا کرده است.
• فعالیت‌های مورد علاقه مانند گذشته لذت‌بخش نیست.

این وضعیت در علوم اعصاب با عنوان Anhedonia یا بی‌لذتی شناخته می‌شود؛ یعنی فرد توانایی احساس لذت را تا حدی از دست می‌دهد، بدون آنکه الزاما دچار افسردگی اساسی شده باشد.

این مقاله را از دست ندهید: اسپارتینا مونجارو: داروی  نسل جدید درمان چاقی و دیابت

آیا کاهش دوپامین بعد از مصرف مونجارو می‌تواند باعث افسردگی شود؟

پاسخ قطعی هنوز مشخص نیست، اما مطالعات نشان می‌دهند مونجارو ممکن است نحوه فعالیت مدارهای وابسته به دوپامین را تغییر دهد؛ تغییری که برای بسیاری از افراد مفید است، اما در برخی افراد مستعد می‌تواند با کاهش انگیزه یا افت خلق همراه باشد.

وقتی صحبت از مونجارو و افسردگی می‌شود، تقریبا همه متخصصان علوم اعصاب به یک واژه مشترک اشاره می‌کنند؛ دوپامین. برخلاف تصور رایج، دوپامین هورمون شادی نیست. وظیفه اصلی آن ایجاد انگیزه، انتظار دریافت پاداش و میل به انجام یک رفتاراست.

برای مثال، زمانی که بوی غذای مورد علاقه‌تان را حس می‌کنید، قبل از آنکه اولین لقمه را بخورید، سطح دوپامین افزایش پیدا می‌کند. همین موضوع باعث می‌شود برای رسیدن به آن غذا تلاش کنید.

داروهای خانواده GLP-1 مانند مونجارو  روی همین چرخه اثر می‌گذارند. مطالعات تصویربرداری مغزی نشان داده‌اند که پس از فعال شدن گیرنده‌های GLP-1، پاسخ نواحی مرتبط با میل شدید به غذا کاهش پیدا می‌کند. این اتفاق باعث می‌شود فرد راحت‌تر رژیم غذایی را رعایت کند و کمتر دچار پرخوری شود.

اما اگر منبع اصلی دریافت دوپامین فرد، غذا بوده باشد، کاهش ناگهانی این پاداش ممکن است تا مدتی احساس خلأ ایجاد کند. به همین دلیل برخی مصرف‌کنندگان چنین تجربه‌هایی را گزارش کرده‌اند:

• انجام کارهای روزمره هیجان سابق را ندارد.
• احساس بی‌حوصلگی افزایش پیدا کرده است.
• علاقه به خوراکی‌های مورد علاقه کاهش یافته است.
• انگیزه برای انجام برخی فعالیت‌ها کمتر شده است.

این علائم الزاما به معنای افسردگی نیستند. روان‌پزشکان تأکید می‌کنند که تشخیص افسردگی نیازمند وجود مجموعه‌ای از علائم مانند غمگینی پایدار، اختلال خواب، تغییر اشتها، احساس بی‌ارزشی و کاهش عملکرد روزانه است؛ بنابراین کاهش موقتی انگیزه به‌تنهایی نباید با افسردگی بالینی اشتباه گرفته شود.

نکته مهم دیگر این است که بسیاری از بیماران، پس از چند هفته سازگاری مغز با شرایط جدید، دیگر این احساسات را تجربه نمی‌کنند و حتی از بهبود کیفیت زندگی، افزایش اعتمادبه‌نفس و رضایت بیشتر از کاهش وزن خود خبر می‌دهند. برای خرید ویال نوروبین ۳۰۰۰ بی اس کی کلیک کنید.

چه کسانی بیشتر ممکن است هنگام مصرف مونجارو، افسردگی را تجربه کنند؟

اکثر مصرف‌کنندگان مونجارو هیچ مشکل روانی قابل توجهی پیدا نمی‌کنند. با این حال، برخی افراد به دلیل شرایط جسمی یا روانی خود، ممکن است نسبت به تغییرات ناشی از این دارو حساس‌تر باشند. این به معنای ایجاد قطعی افسردگی نیست، بلکه نشان می‌دهد این افراد نیاز به پیگیری دقیق‌تر توسط پزشک دارند. 

همه افراد واکنش یکسانی به مونجارو نشان نمی‌دهند. ژنتیک، سبک زندگی، وضعیت متابولیک و سلامت روان می‌توانند تعیین کنند که مغز چگونه به تغییرات ناشی از دارو پاسخ دهد. افرادی که در یکی از گروه‌های زیر قرار می‌گیرند، بهتر است در هفته‌های ابتدایی درمان، وضعیت روحی خود را با دقت بیشتری بررسی کنند:

• کاهش وزن بسیار سریع در مدت کوتاه
• سابقه افسردگی اساسی یا اختلالات اضطرابی
• دریافت کالری بسیار پایین یا رژیم‌های سخت‌گیرانه
• سابقه اختلال خوردن یا وابستگی شدید احساسی به غذا
• کمبود ریزمغذی‌هایی مانند ویتامین B12، فولات، آهن یا منیزیم که خود می‌توانند علائمی شبیه خستگی و افت خلق ایجاد کنند
• مصرف هم‌زمان داروهایی که ممکن است بر جذب یا عملکرد داروهای روان‌پزشکی اثر بگذارند؛ زیرا مونجارو تخلیه معده را کند می‌کند و ممکن است زمان جذب برخی داروهای خوراکی را تغییر دهد. 

از سوی دیگر، نباید فراموش کرد که بسیاری از بیماران پس از کاهش وزن، بهبود قند خون و افزایش فعالیت بدنی، احساس بهتری از نظر روانی پیدا می‌کنند. مرورهای علمی اخیر حتی نشان داده‌اند که اثر کلی داروهای GLP-1 بر خلق، در بسیاری از مطالعات خنثی یا حتی مثبت بوده است، هرچند بررسی افرادی که دچار علائم خلقی می‌شوند همچنان ادامه دارد

چگونه احتمال بروز افسردگی هنگام مصرف مونجارو را کاهش دهیم؟

اگرچه تاکنون ثابت نشده است که مونجارو و افسردگی رابطه علت و معلولی دارند، اما رعایت چند نکته ساده می‌تواند احتمال بروز تغییرات خلقی را کاهش دهد. مهم‌ترین اقدام، شروع درمان زیر نظر پزشک، دریافت کالری و پروتئین کافی، اصلاح کمبودهای تغذیه‌ای و توجه به علائم روانی در هفته‌های ابتدایی درمان است.

بسیاری از افرادی که سال‌ها از غذا به‌عنوان راهی برای کاهش استرس، پاداش دادن به خود یا فرار از فشارهای روانی استفاده کرده‌اند، پس از کاهش اشتها ممکن است احساس کنند بخشی از الگوی رفتاری همیشگی آن‌ها تغییر کرده است. این تغییر لزوما نشانه بیماری نیست، اما نباید نادیده گرفته شود.

برای حفظ سلامت جسم و روان هنگام مصرف مونجارو، رعایت این نکات توصیه می‌شود:

• آب کافی بنوشید.
• وعده‌های غذایی را حذف نکنید.
• پروتئین کافی در طول روز دریافت کنید.
• کمبود آهن، ویتامین B12، فولات و منیزیم را بررسی کنید.
• فعالیت بدنی منظم داشته باشید؛ حتی یک پیاده‌روی روزانه می‌تواند به تنظیم خلق کمک کند.
• خواب شبانه باکیفیت را در اولویت قرار دهید؛ کم‌خوابی می‌تواند احساس خستگی و بی‌حوصلگی را تشدید کند.

همچنین اگر علائمی مانند غمگینی شدید، از دست دادن علاقه به فعالیت‌های روزمره، احساس ناامیدی، اضطراب شدید یا افکار آسیب به خود را تجربه نمودید، نباید منتظر از بین رفتن خودبه‌خودی آن‌ها بمانید و باید به پزشک مراجعه نمایید. برای خرید ویال خوراکی نوروبیون ۱۰۰۰ بنیان سلامت کسری کلیک کنید.

سخن پایانی

در نهایت، مونجارو و افسردگی یکی از موضوعات جدید و پرجست‌وجوی حوزه سلامت است، اما نباید براساس تجربه چند بیمار یا مطالب غیرعلمی به این نتیجه رسید که این دارو مستقیما باعث افسردگی می‌شود. آنچه تاکنون مطالعات نشان داده‌اند این است که مونجارو با اثر بر گیرنده‌های GLP-1، سیستم پاداش مغز، محور روده–مغز و تنظیم اشتها، می‌تواند در برخی افراد تغییرات موقتی در احساس لذت، انگیزه یا خلق ایجاد کند، اما این موضوع با افسردگی بالینی یکسان نیست.

از سوی دیگر، کاهش وزن، کنترل بهتر قند خون و بهبود سلامت متابولیک در بسیاری از مصرف‌کنندگان منجر به افزایش کیفیت زندگی و بهبود وضعیت روانی می‌شود. بنابراین، نگاه علمی و متعادل اهمیت زیادی دارد؛ نه بزرگ‌نمایی خطر و نه نادیده گرفتن علائم.

سوالات متداول 

آیا مونجارو باعث افسردگی می‌شود؟

خیر. تاکنون هیچ مطالعه باکیفیتی نشان نداده است که مونجارو به‌طور مستقیم باعث افسردگی می‌شود. بااین‌حال، برخی مصرف‌کنندگان تغییرات خلقی یا کاهش انگیزه را گزارش کرده‌اند و این موضوع همچنان در حال بررسی علمی است.

آیا بی‌حوصلگی بعد از شروع مونجارو طبیعی است؟

در بعضی افراد ممکن است طی هفته‌های ابتدایی، به دلیل کاهش اشتها، کاهش دریافت کالری یا تغییر در سیستم پاداش مغز، احساس بی‌حوصلگی یا کاهش انگیزه ایجاد شود. اگر این علائم شدید یا طولانی‌مدت باشند، لازم است توسط پزشک ارزیابی شوند.

آیا همه مصرف‌کنندگان مونجارو دچار تغییرات خلقی می‌شوند؟

خیر. بیشتر افراد هیچ تغییر روانی قابل‌توجهی را تجربه نمی‌کنند و حتی با کاهش وزن، بهبود قند خون و افزایش اعتمادبه‌نفس، احساس بهتری نسبت به گذشته دارند.

آیا مونجارو روی دوپامین و سیستم پاداش مغز اثر می‌گذارد؟

مطالعات نشان می‌دهند که داروهای خانواده GLP-1 می‌توانند فعالیت مدارهای مرتبط با پاداش و میل به غذا را تغییر دهند. بااین‌حال، هنوز مشخص نیست که این تغییرات در چه افرادی می‌تواند به بروز علائم خلقی منجر شود و تحقیقات بیشتری در این زمینه در حال انجام است.

منبع:

ubiehealth.com