داروهای کاهنده قند خون مجاز در دوران بارداری را بشناسید

داروهای کاهنده قند خون مجاز در دوران بارداری را بشناسید

کنترل قند خون در بارداری

در دوران حاملگی، هدف اصلی کنترل قند خون به‌گونه‌ای است که کمترین آسیب به جنین و مادر داشته باشد. پژوهش‌ها نشان داده‌اند که بالا بودن قند مادر (چه در دیابت نوع 1، نوع 2 یا دیابت بارداری) با عوارضی چون بزرگ‌بودن جنین، زایمان سخت، مشکلات قلبی‌عروقی، نارس شدن جنین و … همراه خواهد بود.

دارویی که انتخاب می‌شود باید قابل تنظیم باشد، میزان عبور از جفت پایین داشته باشد و داده‌های ایمنی معقولی داشته باشد. بسیاری از راهبردها بر پایه انسولین به عنوان درمان اول هستند؛ چرا که انسولین از جفت عبور نمی‌کند و سابقه مصرف طولانی دارد. 

در بسیاری از کشورهای پیشرفته، نخست توصیه می‌شود که مادر پیش از بارداری قندخون خود را مدیریت کند، سبک زندگی سالم داشته باشد و سپس اگر لازم بود درمان دارویی شروع شود، آن هم فقط با مشورت متخصص.

داروهای توصیه‌شده برای دیابت بارداری

انسولین

مرکز تحقیقات غدد به‌روشنی انسولین را داروی انتخابی در دیابت بارداری معرفی می‌نماید. در صورتی که کنتر‌ل قند با رژیم غذایی و فعالیت بدنی کافی نباشد، انسولین باید مصرف شود. یکی از مزیت‌های انسولین این است که از جفت عبور چشمگیری ندارد؛ در نهایت برای جنین کم‌خطر‌تر در نظر گرفته می‌شود. 

متفورمین (Metformin)

در مواقعی که مادران با مداخلات غیردارویی یعنی رژیم و ورزش به هدف درمانی نرسیده‌اند، می‌توان از متفورمین به‌ویژه در موارد خفیف در نیمه دوم بارداری استفاده نمود.

پس از هفته‌ٔ 24 بارداری و در کسانی که قند ناشتا کمتر از حدود 110 میلی‌گرم در دسی‌لیتر دارند، می‌توان از متفورمین استفاده کرد.» البته، نتایج مطالعات حاکی از آن است که بخشی از بیمارانی که با متفورمین درمان می‌شوند، به انسولین نیز نیاز پیدا می‌کنند ( ~30%). 

 براساس مقایسه تاثیر متفورمین و انسولین در دیابت حاملگی، تفاوت معنی‌داری بین کنترل قند یا عوارض نوزادی دیده نشده است. دوز خاصی برای متفورمین برای دیابت بارداری باید رعایت شود؛ دوز تا 2.5 گرم در روز (در تقسیم چند دوز) توصیه شده‌اند، البته با تیتراسیون تدریجی به علت عوارض گوارشی. 

گلی‌بِن‌کلامید (Glibenclamide, گلیبورید)

استفاده از گلی‌بِن‌کلامید باید به عنوان آخرین گزینه دارویی خوراکی در نظر گرفته شود. علت آن نگرانی از هیپوگلیسمی نوزاد پس از تولد و ریسک ماکروزومی (وزن زیاد نوزاد) است. بنابراین، گلی‌بن‌کلامید گزینهٔ خط دوم / سوم است و همواره اولویت با انسولین و در موارد معین با متفورمین است.

داروهای کاهنده قند خون در بارداری که عموما توصیه نمی‌شوند

داروهایی مانند اینوگلُفلوژین (SGLT2 inhibitors)، آگونیست گیرنده GLP‑1 (GLP-1 receptor agonists) و برخی داروهای خط دوم دیابت، نباید در دوران بارداری مصرف شوند؛ چرا که اطلاعات کافی برای مصرف در بارداری ندارند.

مطالعه‌ای بزرگ در 6 کشور اروپایی و آمریکای شمالی نشان داد که خطر عمده‌تر (مثلا ناهنجاری‌های مادرزادی) ‌پس از مواجهه با این داروها در سه‌ماهه اول به طور معنی‌دار بیشتر نبود، اما تاکید شده که نتیجه‌گیری قطعی نیست.  به‌عنوان مثال، بسیاری از راهنماها توصیه می‌کنند که پیش از بارداری یا با شروع بارداری، داروهای جدیدتر دیابت متوقف یا با انسولین جایگزین شوند.

همچنین پیشنهاد می‌شود مقاله نوروپاتی دیابت چیست و راهکارهای پیشگیری و درمان آن را نیز مطالعه نمایید.

توصیه‌های مهم برای کنترل قند خون در حاملگی

• پیش از بارداری: در صورتی که زن مبتلا به دیابت (نوع 1 یا نوع 2) است، باید قند HbA1c تا حد امکان به مقدار هدف برسد و داروها بررسی شوند. 
• در صورت تشخیص دیابت بارداری (غیر از دیابت پیش از بارداری): نخست درمان با رژیم غذایی، فعالیت بدنی، کنترل وزن و مدیریت قند خون پیشنهاد می‌شود. اگر این‌ها کافی نبود، انسولین اغلب گزینهٔ اول است. 

اگر داروی خوراکی انتخاب شود، لازم است با احتیاط، اطلاع مادر و تیم پزشکی و با کنترل دقیق انجام گیرد. هر زمان که دارویی مصرف شود، لازم است کنترل دقیق برای مادر (قند، هیپوگلیسمی، عوارض) و جنین (رشد، میزان قند خون نوزاد، عوارض نوزادی) انجام شود. تغییر داروها یا افزایش دوز در بارداری به‌خاطر تغییرات فیزیولوژیک (مثلا مقاومت به انسولین بیشتر، تغییر حجم خون و…) معمول است.

سخن پایانی

در نهایت، همانطور که گفته شد، انسولین همچنان درمان اول برای دیابت در بارداری محسوب می‌شود (تا حد امکان). متفورمین می‌تواند گزینه مجازی‌ باشد، اما نه در تمام موارد و نه برای همه. سایر داروهای خوراکی باید با احتیاط و تنها زیر نظر پزشک متخصص مصرف شوند. شایان به ذکر است که مادران باردار یا در حین برنامه‌ریزی بچه‌دار شدن که دیابت دارند، باید حتما با پزشک خود مشورت نمایند و تحت نظر منظم قرار گیرند. برای مشاهده قیمت و خرید نیترووکس مکس ماسل کلیک کنید.

سوالات متداول درباره داروهای دیابت بارداری

1. کدام دارو برای دیابت بارداری بی‌خطرتر است؟

انسولین ایمن‌‌ترین دارو برای کنترل قند در دوران بارداری محسوب می‌شود و مطالعات طولانی‌مدت آن را تایید کرده‌اند؛ چرا که از جفت عبور نمی‌کند و روی جنین اثر مستقیم ندارد.

2. در دیابت بارداری چه زمانی مصرف دارو لازم می‌شود؟

زمانی که رژیم غذایی، ورزش و تغییر سبک زندگی قادر به کنترل سطح قند خون نباشند، پزشک شروع دارو را توصیه می‌کند تا سلامت مادر و جنین حفظ شود.

3. آیا کنترل قند خون بدون دارو امکان‌پذیر است؟

بله، بسیاری از زنان با اصلاح تغذیه، ورزش منظم و کنترل دقیق قند خون می‌توانند بدون دارو قند خود را در محدوده سالم نگه دارند و از عوارض جلوگیری کنند.

4. بهترین زمان تزریق انسولین در بارداری چیست؟

انسولین معمولاً قبل از وعده‌های غذایی یا طبق برنامه‌ای که پزشک تعیین می‌کند تزریق می‌شود تا قند خون پس از غذا به سطح طبیعی برسد و نوسان نکند.

5. آیا گلی‌بن‌کلامید برای دیابت بارداری مجاز است؟

مصرف گلی‌بن‌کلامید در بارداری اغلب توصیه نمی‌شود، مگر در شرایط خاص و تحت نظر پزشک؛ چرا که احتمال عبور دارو از جفت و اثر روی جنین وجود دارد.

6. آیا متفورمین باعث کوچک شدن جنین می‌شود؟

مصرف گلی‌بن‌کلامید در بارداری به طور معمول توصیه نمی‌شود، مگر در شرایط خاص و تحت نظر پزشک، زیرا احتمال عبور دارو از جفت و تأثیر روی جنین وجود دارد.

منبع: pmc.ncbi.nlm.nih.gov