این سرطان‌ها در ایران قابل پیشگیری‌اند؛ قبل از دیر شدن بخوانید

• دسته بندی: دانستنی های پزشکی / اخبار

بیش از 40 درصد از مرگ‌ومیرهای ناشی از بدخیمی‌ها در ایران، با تغییر در برخی عادت‌ها و انجام غربالگری‌های دوره‌ای به طور کامل جزو سرطان‌های قابل پیشگیری محسوب می‌شوند. مهار این بحران در ایران، با این سه روش انجام می‌شود؛ قطع مصرف دخانیات عامل اصلی سرطان ریه، اصلاح رژیم غذایی و تحرک بدنی برای پیشگیری از سرطان‌های گوارشی و انجام تست‌های غربالگری منظم برای تشخیص زودهنگام سرطان پستان و دهانه رحم. با واکسیناسیون و کنترل عفونت‌ها، مسیر ابتلا به بسیاری از تومورهای شایع مسدود می‌گردد.

این سرطان‌ها در ایران قابل پیشگیری‌اند؛ قبل از دیر شدن بخوانید

چرا پیشگیری از سرطان مهم است؟

پیشگیری، کم‌هزینه‌ترین و انسانی‌ترین راه مقابله با سرطان است. درمان سرطان اغلب فرایندی طولانی، پرهزینه و همراه با فشار جسمی و روانی است:

• کاهش احتمال ابتلا
• حفظ کیفیت زندگی
• افزایش طول عمر سالم
• کاهش هزینه‌های درمانی
• کاهش فشار بر سیستم سلامت کشور

از دیدگاه علمی، سرطان اغلب نتیجه تجمع تدریجی آسیب‌های سلولی در طول سال‌هاست. یعنی تصمیم‌های کوچک روزمره ما، آینده سلامت بدن ما را می‌سازند.

شایع‌ترین سرطان‌های قابل پیشگیری در ایران

در ادامه می‌خواهیم ببینیم که کدام نوع سرطان‌ها بیشترین آمار ابتلای سالانه را دارند اما به راحتی قابل مهار هستند:

1. سرطان ریه

کوتاه‌ترین راه برای رهایی از این بیماری، دوری مطلق از دود است. ریه انسان به شدت به ذرات معلق و کارسینوژن‌های موجود در تنباکو حساس است. نه تنها سیگار، بلکه قلیان که در فرهنگ ایرانی ریشه دوانده، عامل اصلی تخریب بافت پارانشیم ریه است. توقف مصرف این مواد، ریسک ابتلا به این مورد از سرطان‌های قابل پیشگیری را پس از ده سال، به نصف کاهش می‌دهد.

2. سرطان‌های دستگاه گوارش 

غذیه و فعالیت قابل مهار است. ایران رکورددار سرطان معده در برخی مناطق شمالی است. علت اصلی چیست؟ مصرف بالای نمک، غذاهای دودی و عفونت مزمن هلیکوباکتر پیلوری. 

در مورد روده بزرگ (کولورکتال)، مصرف فیبر و انجام کولونوسکوپی بعد از 45 سالگی، این بیماری را در دسته قطعی‌ترین سرطان‌های قابل پیشگیری قرار می‌دهد؛ چرا که پولیپ‌ها قبل از بدخیم شدن، قابل برداشتن هستند.

3. سرطان پستان و دهانه رحم در بانوان

تشخیص زودهنگام بسیار کمک کننده است. سرطان پستان با خودآزمایی ماهانه و ماموگرافی منظم و سرطان دهانه رحم با واکسیناسیون HPV قبل از سنین ازدواج و تست پاپ‌اسمیر، عملا مهار شدنی هستند. 

4.سرطان پوست

سرطان پوست اغلب در نتیجه بی‌توجهی به تابش مستقیم نور خورشید ایجاد می‌شود. تابش شدید اشعه‌های فرابنفش، به‌ویژه در مناطق گرم و آفتابی ایران، به‌مرور زمان موجب آسیب به سلول‌های پوستی شده و زمینه ابتلا به سرطان پوست را فراهم می‌کند. قرارگیری طولانی‌مدت در معرض آفتاب، استفاده از سولاریوم، داشتن پوست روشن و سابقه آفتاب‌سوختگی‌های شدید، از مهم‌ترین عوامل خطر این بیماری محسوب می‌شوند.

جهت کاهش احتمال ابتلا، رعایت اصول محافظتی نقش بسیار مهمی دارد؛ استفاده منظم از ضدآفتاب استاندارد، پوشیدن کلاه و عینک آفتابی، انتخاب پوشش مناسب در ساعات اوج تابش خورشید و پرهیز از سولاریوم می‌تواند تا حد زیادی از پوست محافظت کند.

نقش تغذیه در مهار سرطان‌های قابل پیشگیری

بسیاری می‌پرسند چه بخوریم تا سرطان نگیریم؟ حقیقت این است که هیچ غذایی نمی‌تواند جلوی سرطان را به تنهایی بگیرد، بلکه این الگوی تغذیه‌ای است که سرنوشت سلول‌ها را رقم می‌زند.

در رژیم‌های ایرانی، استفاده بیش از حد از گوشت قرمز فرآوری شده مثل سوسیس و کالباس و نان‌های بدون سبوس، ریسک فاکتور است. جهت تقویت جنبه سرطان‌های قابل پیشگیری در زندگی خود، بشقاب غذایی‌تان باید ترکیبی از میوه‌ها و سبزیجات باشد. آنتوسیانین موجود در شاتوت و لیکوپن موجود در گوجه‌فرنگی پخته، به طور مستقیم با رادیکال‌های آزاد می‌جنگند.

تاثیر محیط زیست و آلاینده‌های صنعتی

از نیترات موجود در آب برخی مناطق تا ذرات معلق در کلان‌شهرها در امان نیستیم. آگاهی از این کارسینوژن‌ها به ما کمک می‌کند تا با استفاده از تصفیه‌کننده‌های آب و هوا و پرهیز از ظروف پلاستیکی یکبار مصرف برای غذاهای داغ، شانس خود را در لیست سرطان‌های قابل پیشگیری افزایش دهیم.

مزایای داشتن سبک زندگی ضد سرطان

رعایت اصول پیشگیرانه تنها به معنای فرار از بیماری نیست، بلکه کیفیت زیست شما را دگرگون می‌سازد؛ تقویت سیستم ایمنی: بدن با دریافت آنتی‌اکسیدان‌ها، سد دفاعی محکمی در برابر جهش‌های سلولی می‌سازد.

• بالا بردن سطح انرژی: کاهش مصرف قندهای مصنوعی و چربی‌های اشباع، عملکرد میتوکندری‌های سلولی را بهینه می‌کند.
• تنظیم هورمونی: ورزش منظم با کنترل بافت چربی، مانع از ترشح هورمون‌های محرک تومور مثل استروژن اضافی می‌شود.
• کاهش التهاب مزمن: مصرف امگا 3 و فیبر، التهاب را که بستر اصلی رشد سلول‌های سرطانی است، خاموش می‌کند.

سخن پایانی

در نهایت، بخش قابل‌توجهی از انواع سرطان‌ها با ایجاد برخی تغییرات در زندگی، آگاهی، غربالگری منظم و مراقبت‌های پیشگیرانه قابل کنترل و حتی قابل پیشگیری هستند. طبق گزارش‌های جهانی از جمله داده‌های سازمان جهانی بهداشت (World Health Organization)، بیش از 30 تا 40 درصد موارد سرطان در جهان با اقدامات ساده پیشگیرانه قابل کاهش است.

در ایران نیز، الگوی ابتلا نشان می‌دهد که چند نوع سرطان بیش از سایرین شایع‌اند و خوشبختانه امکان پیشگیری از آن‌ها تا حد زیادی وجود دارد که در این مقاله از مجله دکتر روغنی به بررسی هریک پرداختیم.

سوالات متداول

آیا سرطان‌های ارثی هم جزو سرطان‌های قابل پیشگیری هستند؟

بله، افرادی که سابقه خانوادگی دارند با انجام مشاوره ژنتیک و شروع غربالگری‌ها در سنین پایین‌تر، می‌توانند از بروز بیماری پیشگیری کنند یا آن را در مراحل اولیه و کاملا درمان‌پذیر شناسایی نمایند؛ لذا آگاهی از ژنتیک، خود بخشی از فرآیند پیشگیری فعال است.

کدام آزمایش خون می‌تواند وجود سرطان را به طور قطعی پیش‌بینی کند؟

هیچ آزمایش خونی به تنهایی سرطان را قطعی پیش‌بینی نمی‌کند، اما تست‌های نشانگر تومور در کنار غربالگری‌های تصویری، روش‌های قوی برای شناسایی سرطان‌های قابل پیشگیری هستند. بهترین راه، بررسی دوره‌ای فاکتورهای خونی زیر نظر پزشک متخصص بر اساس ریسک‌فاکتورهای فردی است.

آیا مصرف مکمل‌های ویتامینی می‌تواند جایگزین رژیم غذایی سالم برای پیشگیری شود؟

خیر، مطالعات علمی نشان می‌دهند که ترکیبات موجود در مواد غذایی طبیعی به صورت هم‌افزا عمل می‌کنند و مکمل‌ها هرگز نمی‌توانند پیچیدگی و کارایی فیبرها و ریزمغذی‌های موجود در میوه‌ها و سبزیجات را در راه سرطان‌های قابل پیشگیری بازسازی کنند؛ لذا اولویت همواره با غذای کامل است.