امگا 3 و اختلال نزدیک‌بینی؛ آیا تغذیه می‌تواند روند ضعیف شدن چشم را تغییر دهد؟

• دسته بندی: دانستنی های پزشکی / اخبار

امگا 3 و ترکیباتی مانند DHA و EPA در سال‌های اخیر بیشتر از همیشه در بحث سلامت چشم مورد توجه قرار گرفته‌اند؛ به‌خصوص وقتی بحث اختلال نزدیک‌بینی، طول محوری چشم و پیشرفت شماره چشم در کودکان و نوجوانان است. یافته‌های جدید نشان می‌دهند که دریافت بیشتر اسیدهای چرب امگا 3 می‌تواند با وضعیت بهتر برخی شاخص‌های مرتبط با نزدیک‌بینی همراه باشد، اما هنوز شواهد کافی برای اینکه آن را یک درمان مستقل بدانیم وجود ندارد.

امگا 3 و اختلال نزدیک‌بینی؛ آیا تغذیه می‌تواند روند ضعیف شدن چشم را تغییر دهد؟

چرا امگا 3 برای چشم مهم است؟

امگا 3 به‌ویژه DHA برای ساختار و عملکرد شبکیه اهمیت دارد و EPA نیز در مسیرهای زیستی مرتبط با التهاب و عملکرد عروقی نقش دارد؛ بنابراین از نظر زیستی، ارتباط آن‌ها با سلامت چشم منطقی است، اما سلامت شبکیه با کنترل نزدیک‌بینی یکی نیست.

سه اسید چرب اصلی در خانواده امگا 3 شامل ALA، EPA و DHA هستند. ALA بیشتر در منابع گیاهی مانند دانه کتان و برخی روغن‌های گیاهی یافت می‌شود، در حالی که EPA و DHA عمدتا در ماهی و غذاهای دریایی وجود دارند. نکته‌ای که در بحث سلامت چشم نباید نادیده گرفت این است که DHA در شبکیه غلظت بالایی دارد و بخش مهمی از ساختار غشای سلول‌های این بافت را تشکیل می‌دهد.

اما اینجا یک تفاوت مهم وجود دارد. اینکه DHA برای شبکیه ضروری است، به این معنی نیست که افزایش مصرف آن الزاما شماره چشم را کاهش می‌دهد. این دو موضوع نباید در یک جمله به هم تبدیل شوند.

از طرف دیگر، امگا 3 به دلیل مشارکت در مسیرهای ضدالتهابی و حفظ عملکرد سلولی، از نظر پژوهشی برای بررسی ارتباط میان تغذیه و سلامت چشم جذاب است. همین موضوع باعث شده پژوهشگران بررسی کنند آیا سطح بالاتر این اسیدهای چرب می‌تواند با کاهش خطر نزدیک‌بینی یا طول محوری کمتر چشم همراه باشد. برای خرید امگا ۳ ویواتیون کلیک کنید.

اثر امگا 3 بر اختلال نزدیک‌بینی

مطالعات جدید ارتباط امیدوارکننده‌ای میان دریافت بیشتر امگا 3 و کاهش برخی شاخص‌های مرتبط با نزدیک‌بینی نشان داده‌اند، اما این ارتباط هنوز به معنی اثبات اثر درمانی مکمل امگا 3 نیست.

یکی از جالب‌ترین مطالعات جدید، مطالعه Hong Kong Children Eye Study است که 1005 کودک 6 تا 8 ساله را بررسی کرد. در این پژوهش، کودکانی که در پایین‌ترین گروه دریافت امگا 3 قرار داشتند، طول محوری چشم بیشتری نسبت به گروه با دریافت بالاتر داشتند. پس از در نظر گرفتن عواملی مانند سن، جنس، شاخص توده بدنی، زمان فعالیت نزدیک، زمان حضور در فضای باز و سابقه نزدیک‌بینی والدین، این ارتباط همچنان مشاهده شد.

این یافته اهمیت دارد، چون طول محوری چشم یکی از شاخص‌های مهم در بررسی نزدیک‌بینی است. با افزایش بیش از حد طول کره چشم، تصویر به جای آنکه دقیقاً روی شبکیه تشکیل شود، در موقعیتی متفاوت شکل می‌گیرد و دید دور تار می‌شود.

مطالعه دیگری با استفاده از داده‌های NHANES نیز نشان داد دریافت بالاتر EPA در نوجوانان می‌تواند با احتمال کمتر نزدیک‌بینی شدید همراه باشد؛ با این حال، پژوهش از نوع مقطعی بود و نویسندگان نیز بر ضرورت مطالعات آینده‌نگر تأکید کردند. بنابراین نمی‌توان از آن نتیجه گرفت که مصرف مکمل EPA حتما از ایجاد نزدیک‌بینی جلوگیری می‌کند.

DHA و EPA چگونه ممکن است با نزدیک‌بینی ارتباط داشته باشند؟

محتمل‌ترین توضیح علمی به نقش DHA در ساختار شبکیه و نقش اسیدهای چرب امگا 3 در مسیرهای التهاب، عملکرد سلولی و تنظیم محیط بافتی چشم مربوط می‌شود؛ اما این سازوکارها هنوز برای تبدیل امگا 3 به درمان قطعی نزدیک‌بینی کافی نیستند.

DHA در ساختار سلول‌های شبکیه حضور پررنگی دارد و به حفظ ویژگی‌های غشای سلولی کمک می‌کند. شبکیه با توجه به فعالیت متابولیک بالا، نسبت به شرایطی مانند استرس اکسیداتیو حساس است. از سوی دیگر، EPA و DHA در مسیرهای پیام‌رسانی چربی‌ها شرکت می‌کنند و می‌توانند بر برخی فرآیندهای مرتبط با التهاب اثر بگذارند.

DHA و EPA از نظر زیستی برای سلامت چشم مهم هستند و احتمال دارد وضعیت مطلوب امگا 3 با محیط سالم‌تر چشم همراه باشد، اما این موضوع با اثبات توقف پیشرفت نزدیک‌بینی تفاوت دارد. برای خرید ممورال كپسول کلیک کنید.

آیا مصرف امگا 3 می‌تواند جلوی افزایش شماره چشم را بگیرد؟

هنوز نمی‌توان گفت امگا 3 به‌تنهایی مانع افزایش شماره چشم می‌شود. شواهد مشاهده‌ای و ژنتیکی امیدوارکننده هستند، اما مرور کارآزمایی‌های تصادفی‌شده نشان می‌دهد برای تایید یک اثر بالینی مشخص، به مطالعات بزرگ‌تر و طولانی‌تر نیاز داریم.

این قسمت برای والدینی که با افزایش مداوم شماره عینک کودکشان مواجه‌اند اهمیت زیادی دارد. در چنین شرایطی، جایگزین کردن درمان تخصصی با یک مکمل غذایی تصمیم درستی نیست.

مطالعات کنترل نزدیک‌بینی تاکنون بیشتر روی روش‌هایی مانند برخی انواع لنزهای ویژه، ارتوکراتولوژی و درمان‌های دارویی تمرکز داشته‌اند. بررسی Cochrane نیز شواهدی برای کاهش رشد طول محوری با برخی مداخلات نوری و دارویی پیدا کرده است. در مقابل، شواهد مربوط به مکمل‌های غذایی بسیار محدودتر است.

از طرف دیگر، سازمان جهانی بهداشت روی چند اقدام ساده اما مهم برای کودکان تأکید دارد؛ حضور روزانه در فضای باز، استراحت‌های منظم هنگام کار نزدیک و استفاده صحیح از عینک تجویزشده یا سایر مداخلات اپتیکی مناسب. WHO توصیه می‌کند کودکان دست‌کم حدود 90 دقیقه در روز در روشنایی روز فضای بیرون باشند.

بهترین منابع غذایی امگا 3 برای سلامت چشم

ماهی‌های چرب از بهترین منابع غذایی EPA و DHA هستند؛ برای دریافت ALA نیز منابع گیاهی مانند دانه کتان و برخی روغن‌های گیاهی قابل استفاده‌اند. دریافت امگا 3 از یک رژیم متعادل معمولا منطقی‌تر از مصرف خودسرانه دوزهای بالای مکمل است.

اگر قرار باشد امگا 3 را وارد برنامه غذایی کنیم، لازم نیست اولین انتخاب حتما یک کپسول باشد. غذا مجموعه‌ای از مواد مغذی را در کنار یکدیگر فراهم می‌کند و می‌تواند بخشی از یک الگوی غذایی سالم برای سلامت چشم باشد. منابع مهم شامل موارد زیر هستند:

• دانه کتان برای دریافت ALA
• روغن کانولا و برخی روغن‌های گیاهی حاوی ALA
• گردو به‌عنوان یکی از منابع گیاهی اسیدهای چرب امگا 3
• ماهی و غذاهای دریایی به‌عنوان منابع مستقیم اسیدهای چرب زنجیره‌بلند
• ماهی‌های چرب مانند سالمون، ساردین و ماکرل برای دریافت EPA و DHA

یک نکته کوچک اما مهم وجود دارد؛ بدن می‌تواند ALA را به EPA و DHA تبدیل کند، اما این تبدیل محدود است. بنابراین از نظر افزایش مستقیم EPA و DHA، منابع غذایی دریایی اهمیت بیشتری دارند.

در مورد کودکان نیز بهتر است تمرکز فقط روی یک ماده مغذی نباشد. یک رژیم غذایی متنوع، مصرف سبزیجات و میوه‌ها، منابع پروتئینی مناسب و دریافت چربی‌های مفید، تصویر کامل‌تری از تغذیه و سلامت چشم ارائه می‌دهد. برای خرید قطره کوالی فول کلیک کنید.

اگر فردی بیماری زمینه‌ای دارد، داروی خاص مصرف می‌کند یا قصد دارد دوز بالای مکمل روغن ماهی مصرف کند، بهتر است پیش از شروع آن با پزشک یا داروساز مشورت کند.

این مقاله را از دست ندهید: امگا3 برای کاهش چربی خون: راهکاری برای کنترل تری گلیسیرید

امگا 3 را در کنار چه کارهایی برای نزدیک‌بینی جدی بگیریم؟

بهترین راه، ترکیب تغذیه مناسب با عادت‌های سالم بینایی و پیگیری منظم وضعیت چشم است؛ امگا 3 نباید جای عینک یا درمان اختصاصی کنترل نزدیک‌بینی را بگیرد.

نزدیک‌بینی معمولا حاصل یک عامل منفرد نیست. ژنتیک، رشد چشم، فعالیت‌های نزدیک و سبک زندگی می‌توانند در شکل‌گیری و پیشرفت آن نقش داشته باشند. به همین دلیل، اصلاح یک جزء از سبک زندگی نمی‌تواند تمام مسئله را حل کند. برای کودکان و نوجوانان، چند عادت ساده ارزش بیشتری پیدا می‌کند:

• عینک تجویزشده مرتب استفاده شود.
• معاینه‌های دوره‌ای چشم جدی گرفته شود.
• زمان بیشتری در فضای باز و نور روز سپری شود.
• فاصله مناسب از کتاب و صفحه نمایش حفظ شود.
• هنگام مطالعه، تکالیف یا کار با نمایشگر، وقفه‌های منظم ایجاد شود.
• رژیم غذایی متنوع حاوی منابع امگا 3، سبزیجات و مواد مغذی مختلف حفظ شود.
• در صورت افزایش سریع شماره چشم، درباره روش‌های تخصصی کنترل نزدیک‌بینی با چشم‌پزشک یا اپتومتریست مشورت شود.

نکته مهم این است که سلامت چشم و کنترل نزدیک‌بینی دو مفهوم نزدیک اما یکسان نیستند. امگا 3 می‌تواند بخشی از تغذیه مناسب برای چشم باشد، اما شواهد فعلی آن را به‌عنوان درمان مستقل اختلال نزدیک‌بینی معرفی نمی‌کنند. مرور سیستماتیک جدید مکمل‌های غذایی نیز تاکید دارد که برای اثبات تأثیر معنادار بر رشد طول محوری و پیشرفت نزدیک‌بینی، مطالعات طولانی‌تر و بزرگ‌تر لازم است.

سخن پایانی

در نهایت، شواهد جدید نشان می‌دهند که دریافت مناسب امگا 3 می‌تواند با برخی شاخص‌های بهتر مرتبط با اختلال نزدیک‌بینی همراه باشد، به‌خصوص در مطالعاتی که دریافت غذایی و طول محوری چشم را بررسی کرده‌اند.

نکته مهم این است که این یافته‌ها هنوز به معنی اثبات اثر درمانی مکمل نیستند؛ مرور کارآزمایی‌های تصادفی‌شده نشان می‌دهد برای تعیین اثر واقعی مکمل‌های غذایی بر پیشرفت نزدیک‌بینی، تحقیقات قوی‌تر لازم است.

بنابراین، مصرف منابع غذایی امگا 3 در کنار یک رژیم متعادل می‌تواند انتخاب مناسبی برای حمایت از سلامت عمومی و چشمی باشد، اما نباید جای معاینه چشم، عینک مناسب یا روش‌های تخصصی کنترل نزدیک‌بینی را بگیرد.

سوالات متداول 

آیا امگا 3 نزدیک‌بینی را درمان می‌کند؟

خیر. شواهد فعلی از نقش احتمالی امگا 3 در حمایت از سلامت چشم و ارتباط آن با خطر کمتر نزدیک‌بینی حمایت می‌کنند، اما درمان یا معکوس کردن اختلال نزدیک‌بینی با مکمل امگا 3 اثبات نشده است.

DHA برای افراد مبتلا به نزدیک‌بینی چه اهمیتی دارد؟

DHA یکی از اسیدهای چرب مهم موجود در شبکیه است و برای ساختار غشای سلول‌های این بافت اهمیت دارد. با این حال، وجود DHA در شبکیه به معنی کاهش قطعی شماره چشم با مصرف مکمل آن نیست.

آیا امگا 3 برای نزدیک‌بینی کودکان مفید است؟

برخی مطالعات جمعیتی در کودکان، دریافت بالاتر امگا 3 را با شاخص‌های مطلوب‌تر مرتبط با نزدیک‌بینی مرتبط دانسته‌اند؛ با این حال، هنوز شواهد کافی برای توصیه مکمل امگا 3 به‌عنوان روش اختصاصی کنترل نزدیک‌بینی کودکان وجود ندارد.

آیا ماهی بهتر از مکمل امگا 3 است؟

ماهی‌های چرب منبع طبیعی EPA و DHA هستند و می‌توانند بخشی از رژیم غذایی متعادل باشند. مکمل برای همه افراد ضروری نیست و انتخاب آن باید با توجه به رژیم غذایی، وضعیت فرد و نظر متخصص انجام شود.

منبع:

pubmed.ncbi.nlm.nih.gov