بیماری مالتیپل اسکلروزیس؛ صفر تا صد علائم، تشخیص و درمان

02 اسفند 1404

بیماری مالتیپل اسکلروزیس؛ صفر تا صد علائم، تشخیص و درمان

دسته بندی: دانستنی های پزشکی / اخبار

بیماری مالتیپل اسکلروزیس یا ام اس (MS) یکی از بیماری‌های مزمن سیستم عصبی محسوب می‌شود که با تخریب پوشش محافظ اعصاب، ایجاد التهاب مغزی، اختلال حرکتی، مشکلات بینایی و ضعف عضلانی همراه می‌شود. بیماری مالتیپل اسکلروزیس می‌تواند زندگی فرد را در ابعاد جسمی، روانی و اجتماعی تحت تاثیر قرار دهد، اما با تشخیص به‌موقع، درمان مناسب، قابل کنترل خواهد بود. این بیماری خودایمنی بیشتر در سنین جوانی ظاهر می‌شود و روند آن در افراد مختلف متفاوت است.

بیماری مالتیپل اسکلروزیس؛ صفر تا صد علائم، تشخیص و درمان

بیماری مالتیپل اسکلروزیس چیست؟

مالتیپل اسکلروزیس نوعی ناهماهنگی در سیستم ایمنی است که منجر به التهاب و تخریب لایه محافظ فیبرهای عصبی می‌شود. هنگامی که این پوشش آسیب می‌بیند، سرعت انتقال پیام‌های الکتریکی کند شده یا کاملا متوقف می‌گردد.

بررسی‌های علمی نشان می‌دهد که در بیماری مالتیپل اسکلروزیس، ضایعاتی موسوم به پلاک در ماده سفید مغز یا نخاع ایجاد می‌شود. این پلاک‌ها در واقع محل‌های زخم (اسکلروز) هستند که نام بیماری نیز از آن‌ها گرفته شده است.

برخلاف تصور عمومی، بدن پتانسیل ترمیم محدودی به نام Remyelination دارد، اما در صورت تکرار حملات، این توانایی کاهش یافته و منجر به علائم ماندگار می‌شود.

آشنایی با انواع بیماری ام اس

برای درک بهتر وضعیت بیمار، ابتدا باید نوع پیشرفت را شناسایی نمود. این بیماری به چهار دسته اصلی تقسیم می‌شود که هر کدام روش درمانی متفاوتی را می‌طلبد:

نوع عودکننده - بهبودیافته (RRMS)

رایج‌ترین شکل که در آن حملات ناگهانی با دوره‌های بهبودی کامل یا نسبی دنبال می‌شوند.

نوع پیشرونده اولیه (PPMS)

از همان ابتدا علائم به طور پیوسته و بدون حملات مشخص بدتر می‌شوند.

نوع پیشرونده ثانویه (SPMS)

پس از یک دوره RRMS، بیماری وارد فاز پیشرفت مداوم می‌شود.

نوع پیشرونده عودکننده

شکلی نادر که از ابتدا پیشرونده بوده و حملات حاد را نیز شامل می‌شود.

بیماری MS چه علائمی دارد؟

علائم این بیماری مثل اثر انگشت برای هر فرد متفاوت است. به طور کلی، تاری دید در یک چشم (نوریت اپتیک) اغلب نخستین نشانه جدی است که فرد را به سمت بررسی بیماری مالتیپل اسکلروزیس سوق می‌دهد.

در لایه‌های عمیق‌تر، بیماران ممکن است علامت لرمیت (احساس برق‌گرفتگی در ستون فقرات هنگام خم کردن گردن) را تجربه نمایند. اختلالات حسی مثل گزگز دست و پا، خستگی مفرط که با استراحت رفع نمی‌شود و مشکلات در کنترل مثانه از دیگر چالش‌های روزمره هستند.

در سال‌های اخیر، تحقیقات علمی بر روی مه مغزی یا اختلالات تمرکزی به عنوان یکی از شاخص‌های مهم درگیری سیستم اعصاب متمرکز شده است.

چگونه بیماری ام اس را تشخیص دهیم؟

تشخیص این وضعیت یک فرآیند حذفی است؛ یعنی پزشک لازم است ابتدا سایر احتمالات نظیر کمبود ویتامین B12 یا بیماری‌های روماتیسمی را رد کند. استاندارد طلایی تشخیص، استفاده از دستگاه MRI با تسلا بالا برای مشاهده پلاک‌های فعال و قدیمی است.

وجود ضایعات در زمان‌ها و مکان‌های مختلف مغز برای تایید بیماری مالتیپل اسکلروزیس الزامی است. به علاوه، آنالیز مایع مغزی نخاعی (CSF) برای یافتن باندهای الیگوکلونال، قطعه دیگری از پازل تشخیصی است که دقت کار را تا 95 درصد افزایش می‌دهد.

فواید مدیریت بیماری مالتیپل اسکلروزیس

مدیریت درست این بیماری حتی از دارو هم بهتر جواب می‌دهد.:

حفظ ذخیره عصبی: شروع سریع درمان‌های اصلاح‌کننده، از آتروفی (تحلیل) مغز در بلندمدت جلوگیری می‌کند.
بهبود انعطاف‌پذیری مغز: انجام ورزش‌های تعادلی و یوگا به بازسازی مسیرهای عصبی فرعی کمک شایانی می‌کند.
کاهش التهاب: رژیم‌های غذایی سرشار از امگا 3 و آنتی‌اکسیدان‌ها، شدت حملات را به حداقل می‌رسانند.
کنترل استرس اکسیداتیو: استفاده از مکمل‌های ویتامین D تحت نظر پزشک، نقش کلیدی در تنظیم پاسخ‌های ایمنی دارد.
افزایش کیفیت زندگی: توانبخشی فیزیکی موجب می‌شود استقلال فردی بیمار برای سالیان طولانی حفظ شود.

این مقاله را از دست ندهید: قرص نواکسا چیست؟ بررسی کامل موارد مصرف، دوز مناسب و عوارض احتمالی

درمان‌های جدید مالتیپل اسکلروزیس

دنیای پزشکی در مقابله با بیماری مالتیپل اسکلروزیس به موفقیت‌های خیره‌کننده‌ای دست یافته است. داروهای بیولوژیک جدید با هدف قرار دادن دقیق سلول‌های B، نرخ عود را تا 70 درصد کاهش داده‌اند.

علاوه بر این، تکنولوژی کاشت ریزتراشه‌های عصبی برای بازیابی توان حرکتی و استفاده از سلول‌های بنیادی اتولوگ برای بازسازی میلین، از مرحله آزمایشگاهی خارج شده و در مراکز پیشرفته جهان به کار گرفته می‌شوند. هدف نهایی دیگر فقط کنترل بیماری نیست، بلکه ترمیم آسیب‌های گذشته است.

نقش سیستم ایمنی در بیماری مالتیپل اسکلروزیس

بیماری مالتیپل اسکلروزیس زمانی آغاز می‌شود که سیستم ایمنی بدن، به‌جای محافظت، به بافت‌های عصبی حمله می‌کند. در این حالت، پوشش محافظ اعصاب که میلین نام دارد، به‌تدریج تخریب می‌شود. این تخریب موجب می‌شود پیام‌های عصبی به‌درستی منتقل نشوند و ارتباط بین مغز و اندام‌ها دچار اختلال شود.

در یک بدن سالم، سیستم ایمنی مانند یک محافظ عمل می‌کند. اما در بیماران MS، این نگهبان دچار خطای تشخیص می‌شود و سلول‌های عصبی را دشمن فرض می‌کند. نتیجه این اشتباه، ایجاد التهاب مزمن در مغز و نخاع است.

طبق گزارش‌های منتشرشده توسط World Health Organization و National Multiple Sclerosis Society، اختلال در تعادل سیستم ایمنی، عامل مرکزی شکل‌گیری این بیماری محسوب می‌شود.

نکته مهم این است که شدت واکنش ایمنی در افراد مختلف متفاوت است. برخی بیماران حملات خفیف دارند، در حالی که برخی دیگر با التهاب‌های شدید مواجه می‌شوند. همین تفاوت، دلیل گوناگونی علائم و روند بیماری در افراد مختلف است.

تاثیر بیماری مالتیپل اسکلروزیس بر مغز و بدن

بیماری مالتیپل اسکلروزیس مثل یک مشکل عصبی ساده نیست؛ بلکه شبکه‌ای از تغییرات جسمی، ذهنی و روانی را ایجاد می‌کند. هنگامی که پلاک‌های عصبی در مغز و نخاع شکل می‌گیرند، عملکرد طبیعی بدن به‌تدریج دچار ناهماهنگی می‌شود.

در سطح جسمی، بیمار ممکن است دچار ضعف عضلانی، اختلال تعادل، لرزش دست یا کاهش قدرت حرکتی شود. این تغییرات گاهی آهسته و تدریجی‌اند و گاهی ناگهانی و شدید ظاهر می‌شوند. خستگی مزمن نیز یکی از آزاردهنده‌ترین علائم است که حتی با استراحت کامل هم برطرف نمی‌شود.

در بعد ذهنی، تمرکز، حافظه و سرعت پردازش اطلاعات ممکن است کاهش یابد. بسیاری از بیماران گزارش می‌دهند که انجام کارهای ساده ذهنی برایشان دشوارتر شده است. این مسئله می‌تواند روی اعتمادبه‌نفس و عملکرد شغلی تأثیر بگذارد. برای خرید قرص کرومیوم هلث برست کلیک کنید.

سخن پایانی

در نهایت، دیدیم که بیماری مالتیپل اسکلروزیس (MS) یک اختلال خودایمنی مزمن در سیستم اعصاب مرکزی بوده که در آن گلبول‌های سفید به اشتباه به غلاف میلین (پوشش محافظ اعصاب) حمله نموده و منجر به بروز اختلال در ارسال پیام‌های عصبی می‌شوند.

این بیماری کشنده نیست، اما با علائمی نظیر تاری دید، ضعف عضلانی و عدم تعادل همراه است. تشخیص قطعی از طریق MRI و بررسی پلاک‌ها انجام شده و درمان‌های مدرن بر پایه داروهای بیولوژیک و سلول‌های بنیادی، مدیریت کامل بیماری و جلوگیری از ناتوانی را به یک واقعیت در دسترس تبدیل نموده‌اند.

سوالات متداول

آیا بیماری مالتیپل اسکلروزیس موروثی است؟

خیر، این بیماری به طور مستقیم از والدین به فرزندان ارث نمی‌رسد، اما داشتن زمینه ژنتیکی در کنار عوامل محیطی مانند کمبود ویتامین D و مصرف دخانیات می‌تواند ریسک ابتلا را کمی افزایش دهد.

آیا بیماران مبتلا به ام اس می‌توانند باردار شوند؟

بله، بارداری هیچ تاثیر منفی بلندمدتی بر روند این بیماری ندارد و حتی در طول دوران حاملگی به دلیل تغییرات هورمونی، میزان حملات اغلب کاهش می‌یابد؛ البته مدیریت داروها قبل از بارداری الزامی است.

آیا رژیم غذایی خاصی برای درمان قطعی وجود دارد؟

تاکنون هیچ رژیم غذایی به عنوان درمان قطعی شناخته نشده است، اما تغذیه سالم و پرهیز از چربی‌های اشباع و قندهای مصنوعی به شدت در کاهش التهابات عمومی بدن و بهبود سطح انرژی بیماران موثر است.